Ýakynda geçirilen bir gözlegde giperbarik kislorod terapiýasynyň uzak wagtlap dowam edýän COVID-i başdan geçirýän adamlaryň ýürek işine täsiri öwrenildi, bu bolsa SARS-CoV-2 ýokançlygyndan soň dowam edýän ýa-da gaýtalanýan dürli saglyk meselelerine degişlidir.
Bu meseleler ýürek ritmleriniň kadadan çykmagyny we ýürek-damar disfunksiýasynyň ýokarlanmagyny öz içine alyp biler. Barlagçylar ýokary basyşly, arassa kislorody dem almagyň uzak wagtlap dowam eden COVID-li hassalarda ýüregiň gysylmasyny gowulandyrmaga kömek edip biljekdigini anykladylar.
Bu barlaga Tel-Awiw uniwersitetiniň Sakler lukmançylyk mekdebinden we Ysraýylyň Şamir lukmançylyk merkezinden professor Marina Leýtman ýolbaşçylyk etdi. Netijeler 2023-nji ýylyň maý aýynda Ýewropa Kardiologiýa Jemgyýeti tarapyndan geçirilen konferensiýada hödürlenen hem bolsa, olar heniz deň-duşlaryň seljermesinden geçmedi.
COVID we ýürek aladalary uzak wagtlap dowam etdi
COVID-den soňky sindrom diýlip hem atlandyrylýan uzak COVID, COVID-19 geçiren adamlaryň takmynan 10-20% -ine täsir edýär. Köp adamlar wirusdan doly sagalýan hem bolsa, COVID-19 alamatlarynyň ilkinji başlanmagyndan soň azyndan üç aý dowam edende, uzak COVID anyklanyp bilner.
Uzak dowam eden COVID-iň alamatlary dürli saglyk meselelerini, şol sanda dem gysmasyny, kognitiw kynçylyklary (beýni dumany diýilýär), depressiýany we köp sanly ýürek-damar kynçylyklaryny öz içine alýar. Uzak dowam eden COVID-i bolan adamlarda ýürek keseliniň, ýürek ýetmezçiliginiň we beýleki degişli ýagdaýlaryň döremek howpy ýokarlanýar.
2022-nji ýylda geçirilen bir gözlegde görkezilişi ýaly, hatda öň ýürek problemasy bolmadyk ýa-da ýürek-damar keselleriniň ýokary töwekgelçiligi bolmadyk adamlarda hem bu alamatlar ýüze çykypdyr.
Barlagyň usullary
Doktor Leýtman we onuň hyzmatdaşlary azyndan üç aý dowam eden ýeňil we orta derejeli ýagdaýlardan soň hem COVID-19-yň uzak möhletli alamatlaryny başdan geçirýän 60 hassany işe aldylar. Topara hassahanada ýatan we hassahanada ýatan däl adamlar hem girdi.
Barlag işlerini geçirmek üçin alymlar gatnaşyjylary iki topara böldüler: biri giperbarik kislorod terapiýasyny (HBOT), beýlekisi bolsa simulýasiýa prosedurasyny (ýalan) alýar. Tapşyryk her toparda deň sanly synagdan geçýänler bilen tötänleýin ýerine ýetirildi. Sekiz hepde dowamynda her bir adam hepdede bäş gezek synagdan geçdi.
HBOT topary her 20 minutda gysga arakesmeler bilen 90 minutlap 2 atmosfera basyşynda 100% kislorod aldy. Beýleki tarapdan, ýalan topar şol bir wagtyň dowamynda, ýöne hiç hili arakesmelersiz 1 atmosfera basyşynda 21% kislorod aldy.
Mundan başga-da, ähli gatnaşyjylar ilkinji HBOT sessiýasyndan öň we soňky sessiýadan 1-3 hepde soň ýürek işini bahalandyrmak üçin ulanylýan ekokardiografiýa synagyndan geçdiler.
Barlagyň başynda 60 gatnaşyjynyň 29-synyň ortaça global uzynlykdaky dartgynlyk (GLS) bahasy -17,8% boldy. Olaryň arasynda 16-sy HBOT toparyna, galan 13-si bolsa ýalan topara degişli edildi.
Barlagyň netijeleri
Bejerişden soň, interwensiýa toparynda ortaça GLS-iň ep-esli ýokarlanmagy we -20,2% -e ýetmegi boldy. Şonuň ýaly-da, ýalan toparda hem ortaça GLS-iň ýokarlanmagy we -19,1% -e ýetmegi boldy. Şeýle-de bolsa, diňe öňki ölçeg gözlegiň başynda başlangyç ölçeg bilen deňeşdirilende ep-esli tapawut görkezdi.
Doktor Leýtman, GLS-iň görkezişi ýaly, uzak wagtlap COVID-li hassalaryň ýarysynyň diýen ýaly gözlegiň başynda ýürek funksiýasynyň bozulandygyny belläp geçdi. Şeýle-de bolsa, gözlege gatnaşanlaryň hemmesinde gan aýlanyşy wagtynda ýüregiň gysylma we rahatlanma ukyplaryny bahalandyrmak üçin ulanylýan standart ölçeg bolan kadaly boşalma fraksiýasy görkezildi.
Doktor Leýtman diňe ejeksiýa fraksiýasynyň ýürek funksiýasy peselen bolmagy mümkin bolan uzak wagtlap dowam eden COVID-19 keselini anyklamak üçin ýeterlik derejede duýgur däldigini netijä geldi.
Kislorod terapiýasyny ulanmagyň mümkin bolan peýdasy bolup biler.
Doktor Morganyň sözlerine görä, gözlegiň netijeleri giperbarik kislorod terapiýasynda oňyn meýilleriň bardygyny görkezýär.
Şeýle-de bolsa, ol seresap bolmagy maslahat berýär we giperbarik kislorod terapiýasynyň umumy kabul edilen bejergi däldigini we goşmaça barlaglary talap edýändigini aýdýar. Mundan başga-da, käbir barlaglara esaslanyp, aritmiýalaryň köpelmegi mümkindigi barada aladalar bar.
Doktor Leýtman we onuň hyzmatdaşlary giperbarik kislorod terapiýasynyň uzak wagtlap dowam edýän COVID-li näsaglar üçin peýdaly bolup biljekdigi barada netijä geldiler. Ol haýsy näsaglaryň has köp peýda görjekdigini anyklamak üçin has köp ylmy-barlag işleriniň zerurdygyny aýdýar, ýöne ähli uzak wagtlap dowam edýän COVID-li näsaglar üçin umumy uzynlykdaky dartgynlygyň seljermesinden geçmek we ýürek funksiýasy bozulan bolsa, giperbarik kislorod terapiýasyny göz öňünde tutmak peýdaly bolup biler.
Doktor Leýtman şeýle hem mundan beýläkki barlaglaryň uzak möhletli netijeleri berip biljekdigine we saglygy goraýyş hünärmenlerine giperbarik kislorod terapiýasy seanslarynyň iň amatly sanyny kesgitlemäge kömek edip biljekdigine umyt bildirýär.
Ýerleşdirilen wagty: 2023-nji ýylyň 5-nji awgusty